print

Gebruik je hersens!

Peter Staal

Arie Bos was dertig jaar huisarts in Amsterdam en volgde gedurende zijn hele carrière met bovengemiddelde interesse wetenschappelijk onderzoek op het gebied van evolutie, hersenen en bewustzijn. Van zijn hand verscheen een paar jaar geleden daarom het boek ‘Mijn brein denkt niet, ik wel’. Het boek poogde een tegenhanger te zijn van de vele breinboeken die de wetenschappelijke informatie op een bepaalde manier ordenen, waardoor het lijkt dat alles wat je ervaart en doet uit je brein komt. Bos wilde in dit boek een tegengeluid laten horen.  

Een commentaar was indertijd: ‘Eindelijk een breinboek voor beide hersenhelften! Arie Bos rekent overtuigend af met de modieuze en naïeve veronderstelling dat “we ons brein zouden zijn”.’

Het nieuwe boek ‘Gebruik je hersens!’ is ontstaan vanuit de vraag de ingewikkelde materie nog eens zo te formuleren dat niet alleen academici, maar ‘iedereen’ het zou moeten kunnen lezen. Daarom is de ordening in het nieuwe boek wel wat veranderd, maar het blijft helder in de opbouw en breed georiënteerd. Wel zijn vele sprekende voorbeelden en omzwervingen die het vorige boek zo interessant maakten soms korter aangegeven of verdwenen. Het boek is daardoor compacter en minder gelardeerd met sappige en illustratieve verhalen, maar leest niettemin weg als een spannend boek. De spreektaal die gehanteerd wordt (‘Als je nog even terugbladert naar bladzijde 30…’) spreekt jongeren beter aan, maar helaas ontkom je er niet aan dat sommige stukken gewoon nog best moeilijk zijn. 

Toch lukt het Bos weer op overtuigende wijze vraagtekens te plaatsen bij de stelling dat wij ons brein zijn, en laat hij het verschil zien tussen brein en bewustzijn. In duidelijke stappen beschrijft Bos waarom de vrije wil van de mens te maken heeft met de unieke bouw van de hersenen en de vertragingstijd die op het verwerken van zenuwimpulsen zit, waardoor de mens nog in staat is in te grijpen. Het illustratieve verhaal van Bach-Y-Rita, een hoogleraar die een ernstige hersenbloeding kreeg en weer tot redelijk functioneren kwam, ondanks gigantische hersenschade, maakt ook in dit boek weer veel indruk. Ook het hoofdstuk ‘Denken, leren, doen’ waar Bos op een eenvoudige manier uitlegt hoe vaak we ‘lui’ zijn in ons denken, is de moeite waard: het kost energie en inspanning om echt na te denken, dit in tegenstelling tot het luiere associatieve denken, dat door reflexpatronen ook vaak fouten maakt, hetgeen Bos illustreert met enkele optische illusies.

Kortom, een lezenswaardig boek dat ook de geïnteresseerde professional veel stof tot nadenken geeft.

Peter Staal, huisarts