print

Boekbespreking

Arie Bos

Vorig jaar december overleed Joop van Dam. Er zullen weinig antroposofische artsen en therapeuten zijn die geen les van hem hebben gekregen. Hij was niet alleen huisarts in Haarlem, maar alom tegenwoordig in de antroposofische gezondheidszorg, de vrijescholen en de biologisch-dynamische landbouw. Hij was een inspirerend verteller die meer dan tien boeken op zijn naam heeft staan. Een van de laatste is: ‘Genezende aspecten in het Tobiasverhaal’, een gedrukte versie van een lezing. Lees verder
Voor mensen met een protestantse achtergrond is het Tobiasverhaal, in tegenstelling tot katholiek opgevoeden, onbekend, want voor hen is het een apocrief Bijbelboek. Voor Joop maakt het niet uit wat hij als aanleiding gebruikt om iets uit de antroposofie uit te leggen. Zo heeft hij heel veel kunst, beeldende kunst, gebruikt om mensen niet alleen te leren kijken, maar ook om de werking van het etherlichaam (‘levenslichaam’, de vitaliteitskrachten die ook vormend werken in ons lichaam) uit te leggen. Kunstenaars creëren dankzij hun etherlichaam. Dat doen wij eigenlijk allemaal als wij ons willen uitdrukken. Het levert individueel herkenbare uitdrukkingsvormen op. Die individuele etherkrachten probeerde Joop te betrappen en zichtbaar te maken voor zijn toehoorders.
Zo herinner ik mij bijvoorbeeld nog hoe hij sprak over de ronde stofwisselingsvormen van het werk van de beeldhouwer Henry Moore. ‘Eigenlijk zie je darmen’. En over de cerebrale uitgerekte vormen van de schilder Modigliani. In het Tobiasverhaal spelen ook veel beelden een rol: een grote angstaanjagende vis waarvan het hart, de lever en de gal een belangrijke genezende rol blijken te spelen, een jonge man en zijn oude vader, een jonge vrouw die vele mannelijke slachtoffers heeft gemaakt en de engel Raphaël. Die blijken, in de woorden van Joop van Dam, in gewone mensentaal zonder jargon, allemaal met groot gemak iets duidelijk te kunnen maken over hoe mensen in elkaar zitten en hoe wij ziek en hoe wij gezond kunnen worden.
Wat ik als typerende pareltjes van Joop herkende, is zijn stelling dat er twee manieren zijn waarop je kunt genezen: via het lichaam en via de ziel. En dat je nooit maar één van beide aan bod moet laten komen. En het feit dat wij onze (relatieve) vrijheid, die wij danken aan ons bewustzijn, met de mogelijkheid van ziek worden moeten bekopen. Het boekje is prachtig uitgegeven, met reproducties van Rembrandt en Francesco Botticini, door de Nederlandse Vereniging voor Euritmietherapie: www.nachtwind.nl/tobias.html (14 euro, 1,50 verzendkosten).