print

Boekbespreking: Wouter Hart - Verdraaide organisaties, terug naar de bedoeling

De huisartsenzorg kent problemen van een grote organisatie. We groeien, maar vullen de groei niet altijd met inhoud, maar wel met regels, veel regels. Deze regels gaan op den duur contraproductief werken. Een wake up call vanuit de bedrijfsvoering die hiermee al verder is.*

Tekst: Peter Staal, huisarts

Soms komt er ineens een boek voorbij dat precies verwoordt wat je ‘onbewust competent’ al dacht. Het sterkt je daarna als praktijkhouder in de houding dat het roer om moet en kan. Zo’n boek is ‘Verdraaide organisaties, terug naar de bedoeling’ van Wouter Hart. Hij zat in november 2007 voor de tv en zag hoe schaatser Simon Kuipers zijn grote rivaal Shani Davis versloeg met een schaatslengte voorsprong. Maar omdat de tijdwaarneming de schaats van Kuipers gemist had, werd Davis (aanvankelijk) winnaar, ook al kon de hoofdscheidsrechter duidelijk zien dat de werkelijkheid anders was geweest; de regels waren dat de tijdwaarneming leidend was. Werkelijkheid en systeemwereld bijten elkaar. Hoe komt dit, dacht hij, en kwam na jaren onderzoek met dit boek. Zo gaat het ook in de gezondheidszorg. Soms doen we dingen waarvan we ons oprecht afvragen: was dit nou de bedoeling? Ben ik daarom arts geworden? Kon het niet anders?

Flexibel

Wouter Hart (ja, als je ook zo heet...) beschrijft in dit boek nuchter en simpel de stappen die weg leiden uit de ‘leefwereld’ (de arts met de patiënt) en leiden tot een ‘systeemwereld’ (regels over voorschrijven, verwijsafspraken, inkoopbeleid, declaratieregels). Op zich goed dat deze systeemwereld bestaat. Hij werkt fantastisch voor het organiseren van de luchtverkeersleiding en het plannen van staaroperaties, aldus Wouter Hart. Alleen is die systeemwereld veelal te los komen te staan van de werkelijkheid van de leefwereld en niet flexibel. Dit maakt dat de leefwereld last krijgt van de rigiditeit van de systeemwereld en terug wil naar de bedoeling (ik zat hier om de patiënt te helpen). Maar dan is het te laat.

Creatief hoogwaardige professional

Hart geeft in aangenaam leesbare taal uitleg hoe dit werkt, maar vooral hoe we dit kunnen verbeteren als we deze processen wat beter gaan zien en ‘de pijl omdraaien’ (terug naar de bedoeling) in onze eigen organisatie. Hij geeft hiervoor ten eerste een heldere analyse waarbij hij denken (systeemwereld ), waarderen /aanvoelen (leefwereld) en handelen (bedoeling) in grote lijnen analyseert en aanwijst waar het wel en waar niet terecht is. Zo beschrijft hij ook het principe dat we lijden aan het beheersbaar willen maken van alle onzekerheid, maar ontmaskert dat als de onhaalbare ‘mythe van de beheersbaarheid’, een reflex die uiteindelijk wetmatig tot waterhoofd wordt en contraproductief gaat werken. Daar waar professionals creatief hoogwaardig werk moeten leveren, voelen zij zich dan gevangen in regels die hen hinderen. 

De regelreflex is daar één van. Noem de naam van het plaatsje Tuitjenhorn en je ziet een lawine aan regelreflexen en oordelen zonder dat degenen met de echte expertise (patiënt en huisarts) geraadpleegd worden en in hun (professionele) autonomie gezien worden. De systeemwereld woekert over de leefwereld heen. Wouter Hart geeft voor deze spanningen tussen leefwereld en systeemwereld veel hoopgevende tips om de pijl om te draaien en weer in de ‘bedoeling’ te komen. Hij ontwikkelt een soort beslissingskwadrant van waaruit je bepaalt of processen het best vanuit de systeemwereld (staaroperaties) kunnen worden benaderd of dat dit beter vanuit de leefwereld kan (gesprekken over voltooid leven bijvoorbeeld). Het wordt dan meteen duidelijk waar standaardprocedures tot steun zijn en waar ze juist gaan hinderen. Met als klap op de vuurpijl: je kunt anders, want je beslist zelf hoe je het aanpakt! Dit boek is – vooral omdat wij huisartsen meesters zijn in het werken in de leefwereld en omdat we vaak veel last hebben van de systeemwereld – een absolute aanrader.

 

* Dit artikel werd eerder gepubliceerd in MEDZ, het blad van de Vereniging Praktijkhoudende Huisartsen