print

Column: Rhythm and blues

Peter Staal

 

Hart in gevaar

Het hart is het meest centrale orgaan van ons hele menszijn. Daarmee bedoel ik dat het hart een onlosmakelijke relatie heeft met het gebied van de ziel, vooral dat van het voelen. Maar ook met de fysieke kracht: wie topsport wil bedrijven heeft een sterk fysiek hart nodig. Wie een slecht hart heeft, is vaak moe.

Het hart is in onze cultuur in de gevarenzone. Niet alleen zijn hart- en vaatziekten doodsoorzaak nummer één, maar ook zijn er veel mensen die door stress, onregelmatig leven of een ongezonde levensstijl veel last hebben van het hart: hoge bloeddruk, hartritmeproblemen of een gebrek aan conditie. Sterfte zien we vooral door coronaire hartziekten, dus uiteindelijk infarcering van de vaten; de optelsom van risicofactoren overgewicht, weinig bewegen, hypertensie, hypercholesterolaemie en roken. Roken geeft vijfmaal zoveel risico op hartziekten als een te hoog cholesterol.

In veertig dagen klaar

Bij de ontwikkeling van het hart in de embryologie gebeurt er iets heel bijzonders. Het hart wordt tussen de 25e en 40e dag van de zwangerschap helemaal gevormd. Het bloed stroomt er dan al doorheen zonder dat er sprake is van een hartslag. Het hart ontstaat door verdikking en plooiing van de wanden van de buis om de reeds bestaande bloedstroming die dan al (zonder het hart!) ritmisch pulseert. Dat is een belangrijk gegeven voor de interpretatie van wat het hart betekent voor het lichaam. Het hart is namelijk niet alleen maar een pomp: het bloed stroomt al voordat het hart zich vormt. Met zo’n visie doen we dit orgaan tekort. Bij een volwassen mens staat het hart centraal in het ritmische systeem tussen de stofwisseling en het zenuwstelsel. Deze beide polen kunnen het hartritme beïnvloeden. Zo kan het hartritme versnellen door activiteit van de stofwisseling bij lichamelijke arbeid (hierdoor krijgen we het ook warm), maar bijvoorbeeld ook door te veel te eten. Tevens kan het hart opgejaagd worden door het zenuwstelsel, zoals bij schrik en stress.

Waarnemingsorgaan

Een ander kant van het hart is die van het voelen (naast het ‘onderbuikgevoel’ dat we hebben). Uit de embryologie blijkt dat het hart vooral een ritme brengt. In het samentrekken van het hart zit uiteraard wel een soort actie, maar juist het stilzetten van het hart is iets mysterieus. Het hart is op dat moment een waarnemingsorgaan. Het hart klopt en beweegt, maar heel subtiel en accuraat neemt het 72 maal per minuut de moeite om zichzelf en het bloed even stil te zetten. Dat is een waarnemingsmoment, een ‘zenuwmoment’, zoals het ‘pompen‘ een stofwisselings-/bewegingsmoment is. Om als het ware de relatie tussen lichaam, ziel en geest even waar te nemen. Daarbij speelt de betrokkenheid van jezelf als mens, de warme verbinding en enthousiasme voor datgene waarmee je bezig bent, een essentiële rol. Ergens ‘warm voor lopen’ of ergens voor ‘door het vuur gaan’ zijn gezegden die hierbij passen. Op het moment dat je ergens helemaal in zit, met andere woorden als je het met hart en ziel doet, zit je met je wezen helemaal in het levenskrachtige hart. Hier spreekt het element vuur tot de verbeelding. Je doet iets met warmte en met enthousiasme en neemt dat waar en voert het uit met het hart. Dat is dé kwaliteit van het hart: processen stilzetten, waarnemen en warmte stuwen. Ritme dus. Daarom is het bij sommige hartproblemen goed om te onderzoeken waar je patiënt warm voor loopt en of hij zijn leven hier ook echt wel een beetje naar inricht. Een simpele vraag hiernaar in de spreekkamer zal – is mijn ervaring – veel opleveren.

Therapie

Tegenwoordig gaan we steeds meer naar een lifestyle-geneeskunde toe. Een manier om mensen preventief te benaderen, omdat voorkomen nog altijd beter is dan genezen. Het kan zinvol zijn om aan de slag te gaan met hartritmestoornissen (en dat geldt ook voor ‘longritmestoornissen’, zoals astma of hyperventilatie) omdat je door het aanpassen van het levensritme deze ritmes gezond kunt houden. Leefregels moeten niet alleen toegespitst zijn op het doen van gezonde dingen, maar vooral op het ritmisch doen van deze gezonde dingen, zoals op tijd (en niet teveel) eten, op tijd ontspannen en bewegen en op tijd gaan slapen.

Medicamenteus volstaat het meestal om Cardiodoron te geven, een antroposofisch hartritmemiddel dat bij veel mensen, naar mijn ervaring, een substantiële verbetering van het ritme geeft. Concreet minder hartkloppingen vindt de patiënt heel geruststellend. Ook het volgen van euritmietherapie kan zinvol zijn: een bewegingstherapie waarbij door oefeningen een belangrijke verbetering van de vitaliteit en van het hartritme verworven kan worden. De bètablokkers met hun bijwerkingen (onderdrukken het waarnemen van het gevoelsleven) hoeven dan niet altijd voorgeschreven te worden. Het is niet toevallig dat de meest voorkomende bijwerking ervan koude handen is, maar ook lusteloosheid en zelfs depressie. Wel veelzeggend, als je bedenkt dat dat het omgekeerde beeld is van warm enthousiasme, wat het hart wil uitstralen.

In onderstaande spreuk wordt de werking van het hart in relatie tot hoofd en handen mooi verwoord:

Ecce Homo (R. Steiner)

In het hart weeft het voelen

in het hoofd straalt het denken

in de leden werkt het willen

Wevend stralen

werkend weven

stralend werken

dat is de mens.

[Lees ook]

 

 

 

 

Colofon

Weleda Medisch Nieuws is een uitgave van Weleda Benelux SE en verschijnt 4x per jaar.

 

Redactie

Arie Bos (arts / auteur)

Ingrid van Berckelaer (apotheker)

Majella van Maaren (redacteur)

Peter Staal (huisarts en antroposofisch arts)

Angela van Bennekom (coördinator)

 

Digitale vormgeving

Nantke Hooning
Redkiwi

Correctie

Michel Gastkemper

Adres:

Weleda Benelux SE 

Platinastraat 161

2718 SR Zoetermeer