print

Recensie ‘Van beperking naar ontwikkeling. Werken met constitutiebeelden’ van Martin Niemeijer.

Arie Bos

Eén van de praktische uitwerkingen van de antroposofische kijk op de mens is de zorg voor kinderen en volwassenen met een ontwikkelingsproblematiek, die ‘heilpedagogie’ wordt genoemd. In de maatschappij heeft dit, naast de biologisch-dynamische landbouw en de vrije school, een vrij stevige plaats veroverd. Wat zijn dan de sterke punten van deze heilpedagogische aanpak? Dat wordt duidelijk in de nieuwste ‘Bolk’s Companions for the study and the practice of medicine’ van de arts Martin Niemeijer die vijfendertig jaar in verschillende heilpedagogische instellingen werkzaam was. De laatste jaren is hij voornamelijk wetenschappelijk bezig op dit gebied.

Jargon en diagnoses uit het vakgebied van orthopedagogen en kinderpsychiaters hebben zich ook in het algemene taalgebruik genesteld. Iedereen weet (of denkt te weten) wat autisme is of ADHD. Wat je daarvan ook mag denken, het geeft wel aan dat op het gebied van de diagnostiek van ontwikkelingsstoornissen en beperkingen grote stappen zijn gezet. Wat kan, vraag je je dan misschien af, de heilpedagogie hieraan nog bijdragen?

Het is duidelijk: de ene autist is de andere niet en dat geldt voor alle diagnoses die in dit vakgebied worden gesteld. Die diagnoses zijn trouwens vaak nogal fluïde en kunnen niet altijd met volle overtuiging eenduidig worden gesteld. Zowel de diagnose autisme als aandachtsdeficit blijken vaak in een onbestemde plaats van het autisme- of ADD-spectrum  terecht te komen. Wat er in dit beknopte boek (dat toch het onderwerp in de volle breedte behandelt), wordt duidelijk gemaakt is dat er, naast deze diagnose, een gestructureerde manier bestaat om recht te doen aan de individuele dynamiek van de patiënt. Waarbij het voordeel is dat de systematiek die daarbij wordt gebruikt ook leidt tot een individuele therapie die uitzicht biedt op verdere ontwikkeling. Deze systematische en gestructureerde methode behelst het in kaart brengen van de ‘constitutiebeelden’. In dit boek specifiek de kinderlijke constitutie. Constitutie wordt in dit geval uitdrukkelijk als een dynamisch begrip beschouwd.

Er bestaan zes ‘extreme’ voorbeelden van constituties, waarbij de patiënt altijd ergens tussen die extremen gecatalogiseerd kan worden. Het gaat dan om kwalitatieve typeringen: hoe een kind functioneert, waarneemt en denkt, hoe het voelt en handelt, hoe de biologische processen verlopen. En wel in de drie domeinen: cognitief, affectief en conatief (denken, voelen en handelen). Vervolgens worden de kwalitatieve termen waarmee de fenomenen worden beschreven- en dat is precies het onderscheidende van deze manier van beschrijven- ontleend aan de begrippen: vormen, verbinden en bewegen. Hiermee kunnen ook de biologische processen worden beschreven. Die kunnen alle drie een tendens naar binnen (‘centripetaal’) of juist naar buiten (‘centrifugaal’) vertonen. Dit klinkt op deze manier behoorlijk theoretisch, maar er worden zeer herkenbare casussen besproken, met geweldig leuke typerende portret-tekeningen van de betreffende (imaginaire) kinderen, die het zo beleefbaar maken dat je andere kinderen maar ook jezelf en de mensen om je heen in deze typeringen kunt herkennen.

Het boek wordt gecompleteerd met het onder andere door Niemeijer ontwikkelde beoordelingsinstrument: het IKC (Instrument voor het beoordelen van de Kinderlijke Constitutie) waarin de drie domeinen met 36 items gescoord kunnen worden, gevolgd door de therapieën die bij de verschillende uitkomsten uitkomst kunnen geven. Het zou dan ook jammer zijn als dit boek alleen door artsen uit de heilpedagogie zou worden gelezen, het is ook erg instructief voor huisartsen en voor leraren.

 

1 Van Beperking tot ontwikkeling. Werken met constitutiebeelden. Martin Niemeijer. Bolk’s Companions fort he study and practice of medicine. 2018.

 

Colofon

Weleda Medisch Nieuws is een uitgave van Weleda Benelux SE en verschijnt 4x per jaar.

 

Redactie

Arie Bos (arts / auteur)

Ingrid van Berckelaer (apotheker)

Majella van Maaren (redacteur)

Peter Staal (huisarts en antroposofisch arts)

Angela van Bennekom (coördinator)

 

Digitale vormgeving

Nantke Hooning
Redkiwi

Correctie

Michel Gastkemper

Contact

medisch@weleda.nl

Adres:

Weleda Benelux SE 

Platinastraat 161

2718 SR Zoetermeer