print

Onbezorgd zorgzaam

Peter Staal

Op Twitter kwam ik een bericht tegen met een filmpje over een zorgzame arts die een oudere vrouw die in een ziekenhuisbed ligt, op zeer liefdevolle wijze geruststelt. Het bijbehorende commentaar is hoe fijn het is als de arts zichzelf als mens engageert en de patiënt als mens gezien wordt die troost en steun nodig heeft, en niet alleen als nummer of een lichaam met een aandoening.

Dat raakt een gevoelige snaar, want dat zit namelijk niet verweven in het materialistisch denkbeeld dat ziekte plaatsvindt bij een mens die betekenis wil geven aan zijn leven. Maar die betekenis, daar gaat het natuurlijk wel om, niet om de ziekte zelf. Met andere woorden: ons materialistische wereldbeeld geeft geen antwoord op de vraag wat ziekte is en de behoefte aan compassie die daaruit voortvloeit. Daarvoor moeten we kennelijk op zoek naar waarden vanuit een andere dimensie. Het materialistische wereldbeeld gaat tevens uit van het feit dat ziekte vaak ‘vanzelf’ (hoe dan?) overgaat. Mede daardoor wordt in onze huidige geneeskunde een doelmatigheidsprincipe omarmt: hoe minder je doet, hoe beter het is. Dat is langzaam verworden tot een systeem waarbij zuinigheid een doel wordt en geen middel meer is (kijk onder andere naar het preferentiebeleid, grote fusies en beknibbeling op basiszorg). Je bent al gauw bezorgd als je zorg moet leveren.

Gelukkig zijn er ook tegenbewegingen bespeurbaar. Een van die bewegingen is het compassieonderzoek van Piet Leguit, een oud-chirurg, die merkt dat je met een onderwerp als compassie terecht kunt in kringen van integrative medicine. Zijn onderzoek gaat over zelfcompassie bij geneeskundestudenten, omdat hij meent dat het vermogen om compassie voor de ander te ontwikkelen met zelfcompassie samenhangt. De gedachte die deze man inspireert, is dat compassie een essentieel onderdeel van de geneeskunde moet zijn en daarin thuishoort. Je moet weer zorgeloos zorgzaam kunnen zijn (Leguit, 2018) 1)

Een andere tegenbeweging ontstaat steeds meer vanuit de organisatiekant van grote organisaties. We zien dat mensen vastlopen in grote organisaties en dat dat verandering vraagt. Een van die bewegingen is die van Wouter Hart met zijn ‘Terug naar de bedoeling’-beweging  (Staal, 2014) 2)

Veel mensen zijn bezorgd als ze bij de dokter komen. Wat me opvalt is dat niet iedereen die bezorgd is, ook zorgzaam is. Huisartsen zullen herkennen dat mensen die roken vaak toch om een longfoto vragen ‘voor de zekerheid’. Zij zijn wel bezorgd, maar niet zorgzaam voor hun lichaam. Bezorgdheid en zorgzaamheid zijn dus twee onafhankelijke grootheden. De arts koppelt ze vaak – mogelijk onbewust – wel aan elkaar. We worden pas zorgzaam als er ook een redelijke mate van bezorgdheid bij de arts ontstaat over de klachten van de patiënt. Daar zijn zorgzaamheid en bezorgdheid wat meer congruent. Dat heeft te maken met het feit dat vooral de huisarts zijn bezorgdheid (lees: niet-pluis-gevoel) moet omzetten in een zekerheid, een weten, een daad om de patiënt ook op tijd te kunnen helpen. Bij ernstige ziekten is dat noodzakelijk.

Maar we zien dat er bij ‘gewone zaken’, zoals griep, verkoudheid, moeheid, angsten, trauma’s van het bewegingsapparaat, vaak wordt geabstineerd: ‘gaat vanzelf over’. Ook hier is zorgzaamheid naar de achtergrond verdwenen. Terwijl je ook vanuit een compassie voor de natuur, de natuurlijke middelen en het lijden van het lichaam iets kunt geven. Een goed voorbeeld hiervan is het geven van Arnica bij kneuzingen. Natuurlijk hóef je het niet te doen (het gaat ook vanzelf over), maar de vraag is waarom je het zou laten. De antroposofische zorg kent juist daarvoor de ‘Doronen’ 3) de middelen die gegeven worden om een orgaan (systeem) te harmoniseren. Maar ook middelen zoals de Arnica zijn zeer verzorgend. En daarin zit het woord zorg, van zorgzaam en bezorgdheid. Dat het lichaam fysieke zorg als een geschenk kan aanvaarden is een groot goed en als je kunt zien wat dat voor de patiënt betekent, dan ontdek je dat er ook zo iets is als compassie voor het lichaam en de vitaliteit. Als arts begint daar de ‘technische compassie’. Als je dat kunt mobiliseren kun je weer onbezorgd zorgzaam zijn.

1) Leguit, P. (2018). Compassie Nieuws. Tijdschrift voor Integrale Geneeskunde, 49.

2) Staal, P. (2014). Boekbespreking: Verdraaide organisaties – Terug naar de bedoeling. Medz (2), 52. Te vinden op https://issuu.com/appr-naarden/docs/boek_medz2

3) Doronen zijn antroposofische geneesmiddelen. Letterlijk betekent doron ‘geschenk’. Steeds zijn het samengestelde middelen op basis van planten en mineralen. Zo kun je geven:

Menodoron bij de menstruatieklachten,
Anaemodoron voor anaemie,
Biodoron ter preventie en behandeling van migraine,
Choleodoron bij galproblemen,
Hepatodoron voor de lever, bij moeheid, vitaliteitsproblemen, doorslaapproblemen,
Rhinodoron voor het neusslijmvlies en
Venadoron voor de bloedvaten in de benen, bij zware benen en vocht vasthouden,
Reumadoron (Arnica/Mandragora) bij gewrichtsklachten,
Pertudoron (Drosera/Ipeca) bij droge, aanhoudende hoest, zoals bij pertusis.